Nakon osnivanja Programa za životnu sredinu Ujedinjenih nacija, polazeći od odluke donijete na Štokholmskoj konferenciji, kao prioritetni cilj iskristalisala se potreba osnivanja posebnog Programa zaštite regionalnih mora u okviru UNEP (UNEP/RSP). Od početka sprovođenja tog Programa, države regiona Sredozemlja su ulagale znatne napore u ostvarivanju ciljeva na planu zaštite Mediterana. U tom kontekstu 1975. godine uspostavljen je, u okviru UNEP, Mediteranski akcioni plan - MAP, za realizaciju prvog programa za zaštitu nekog regionalnog mora. Danas UNEP Program zaštite regionalnih mora obuhvata 16 regiona i preko 140 obalnih država i teritorija.

Vremenom je ostvarena snažna saradnja UNEP/MAP sa Evropskom komisijom, Ekonomskom komisijom UN za Evropu, Ekonomskom i socijalnom komisijom UN za Zapadnu Aziju, Evropskom bankom za obnovu i razvoj, Globalnim fondom za životnu sredinu, Svjetskom zdravstvenom organizacijom i brojnim drugim međunarodnim organizacijama i tjelima.

Normativni okvir MAP obuhvata Konvenciju o zaštiti morske sredine i priobalnog područja Sredozemlja ⁽¹⁾ i šest pratećih protokola. Ulogu Sekretarijata Barselonske konvencije obavlja Koordinaciona jedinica UNEP/MAP - MEDU.

U protekle tri decenije Mediteranski akcioni plan pružao je podršku vladama članica Barselonske konvencije u procjeni i kontroli zagađivanja morske sredine kroz pomoć u kreiranju nacionalnih politika u oblasti životne sredine, poboljšavajući njihovu sposobnost da identifikuju mogućnosti za racionalnu upotrebu prirodnih resursa, na način koji omogućava zaštitu i očuvanje životne sredine. Barselonska konvencija i prateći protokoli, kao pravni okvir za sprovođenje Mediteranskog akcionog plana, značajno su doprinijeli poboljšanju stanja životne sredine morskog ekosistema i priobalnih područja, odnosno uspostavljanju sistema održivog razvoja Sredozemlja.

Crna Gora i Mediteranski akcionu plan

Nakon obnove nezavisnosti Crne Gore, Ministarstvo turizma i zaštite životne sredine i Ministarstvo inostranih poslova inicirali su regulisanje punopravnog statusa Crne Gore u UNEP/MAP⁽²⁾ . S obzirom da je sticanje statusa strane ugovornice Barselonske konvencije preduslov za članstvo u UNEP/MAP, Ministarstvo turizma i zaštite životne sredine je pokrenulo i postupak ratifikacije:
• Konvencije o zaštiti morske sredine i priobalnog područja Sredozemlja;
• Protokola o saradnji u spriječavanju zagađivanja Sredozemnog mora sa brodova i borbi protiv zagađivanja u slučaju udesa;
• Protokola o zaštiti Sredozemnog mora od zagađivanja iz kopnenih izvora i kopnenih aktivnosti;
• Protokola o područjima pod posebnom zaštitom i o biodiverzitetu Sredozemlja;
• Protokola o prevenciji zagađivanja Sredozemnog mora prekograničnim kretanjem opasnog otpada i njegovim odlaganjem.

Nakon završene skupštinske procedure Ministarstvo inostranih poslova je deponovalo instrumente ratifikacije 19. novembra 2007. Sticanje punopravnog članstva Crne Gore u MAP je formalizovano tokom 15. Redovnog sastanka država članica Barselonske konvencije, koji je održan u Almeriji, od 15-18. januara 2008. godine.

U pogledu dalje izgradnje zakonodavnog okvira na osnovu standarda koji se usvajaju na nivou MAP, Ministarstvo turizma i zaštite životne sredine je pokrenulo postupak pristupanja Crne Gore Protokolu o integralnom upravljanju priobalnim područjem Sredozemlja. Finalna verzija Nacrta protokola je bila predstavljena na 15. Redovnom sastanku članica Barselonske konvencije. Radi samog usvajanja i potpisivanja sazvana je Diplomatska konferencija, koja je održana u Madridu 20-21. januara 2008. godine. Protokol je ispred Vlade Crne Gore potpisao politički direktor Ministarstva inostranih poslova.

(1)Tzv. Barselonska konvencija, usvojena 16. februara 1976. u Barseloni. Stupila na snagu 1978. godine.Konvencija je izmjenjena i dopunjena na Diplomatskoj konferenciji 1995. godine. Inovirana verzija je stupila na snagu 2004.

(2) Uzimajući u obzir da je Crna Gora, kao dio Državne zajednice, u prošlosti učestvovala u radu MAP, a sa ciljem da pristupanje Konvenciji i pratećim protokolima bude usklađeno sa novonastalim okolnostima, Crnoj Gori je, do trenutka ponovonog prijema, bio obezbjeđen status specijalnog posmatrača.