I UVOD

Usvajanjem Deklaracije o nezavisnosti u Skupštini Republike Crne Gore 3. juna 2006., nakon referendumskog rezultata 21. maja, Vlada Republike Crne Gore je preuzela ingerencije utvrđivanja i vođenja spoljne politike, u kapacitetu države Crne Gore kao samostalnog međunarodno-pravnog subjekta. Za implementaciju ove ustavne obaveze Vlade odgovorno je Ministarstvo inostranih poslova, koje je zaduženo za definisanje spoljnopolitičkih prioriteta i aktivnosti za njihovo ostvarivanje, u zemlji i u inostranstvu. Ove aktivnosti će se odvijati u bliskoj saradnji i koordinaciji s drugim organima državne uprave, Predsjednikom Republike, predsjednikom Skupštine Crne Gore i drugim relevantnim subjektima.

Promjenom državnog statusa Crna Gora nije promijenila pravce svoje spoljne politike. Naprotiv. Kontinuitet njenih spoljnopolitičkih stremljenja čini osnovni kvalitet naše spoljnopolitičke pozicije danas. Crna Gora je na vrijeme prepoznala da dobrosusjedski odnosi i integracije predstavljaju garant njenog uspješnog razvoja. U novom kontekstu, kao nezavisna država, Crna Gora ima priliku da učvrsti svoju poziciju na međunarodnoj sceni, dinamizira i dalje unaprijedi odnose sa njenim najvažnijim akterima.

U geografskom i populacijskom smislu, Crna Gora spada u red najmanjih evropskih država. Crna Gora se razvija kao stabilna, demokratska i multietnička zemlja, i dijeli zajedničke vrijednosti ne samo sa zemljama iz neposrednog okruženja, nego i sa cijelim evropskim kontinentom i demokratskim svijetom. Crna Gora, koja se nalazi na razmeđi Istoka i Zapada, povezana sa balkanskim i mediteranskim susjedima, prepoznata kao faktor stabilnosti i kao dio evropskih i evroatlantskih integracija, pripada trenutno jednom od najdinamičnijih, ali i najperspektivnijih regiona.

Tu, posebnu poziciju i koristi koje iz nje proizilaze, Crna Gora ugrađuje u temeljne vrijednosti svoje spoljne politike. Na osnovu strateških državnih interesa, odnosno interesa svojih građana, uvažavajući procese u regionu, širem evropskom okruženju i na globalnom planu, Crna Gora kao samostalna država usmjerava svoje spoljnopolitičke aktivnosti.

U skladu sa tim, Vlada utvrđuje sljedeće spoljnopolitičke prioritete Crne Gore:

II SPOLJNO-POLITIČKI PRIORITETI CRNE GORE

Prioriteti spoljne politike Crne Gore međusobno su povezani i komplementarni.

Crna Gora će, kroz utemeljenje i ostvarivanje osnovnih prioriteta u odnosima s inostranstvom, težiti integrisanju u evropske i evroatlantske strukture i sve regionalne inicijative, pratiti globalne trendove i uključivati se u njih u skladu s interesima i mogućnostima; razvijati dobre odnose sa susjedima; uspostavljati i održavati dobre odnose s nizom najrazvijenih i najvećih zemalja u svijetu; pritom u potpunosti poštujući preuzete međunarodne obaveze i principe.

1. Integracija u Evropsku uniju i Sjevernoatlantski savez - NATO

Strateški cilj Crne Gore predstavlja učlanjenje u Evropsku uniju. Ovaj proces će u predstojećem periodu zaokupljati crnogorsku spoljnu politiku, kao najvažniji zadatak kako na spoljnom, tako i na unutrašnjem planu.

Crna Gora vidi EU kao najbolji okvir za dalji razvoj sveukupnih reformi, prilagođavanje evropskim standardima i njihovo usvajanje, kao i unaprijeđenje bilateralnih odnosa s članicima Unije.

U Crnoj Gori postoji sveukupna saglasnost o potrebi integracije u EU, što daje dodatan impuls za ubrzani napredak prema tom cilju. Brzina našeg napretka u integracijama zavisiće od dinamike ekonomskih, političkih, pravosudnih, bezbjednosnih i ukupnih reformi, tj. od brzine i stepena u kojem će se društvo u cjelini angažovati i reformisati.

U spoljnopolitičkom kontekstu, naročito značajnu ulogu će imati redovan politički dijalog Crne Gore sa EU (sa državama članicama, predsjedavajućim, Trojkom EU), kao i dugoročno usklađivanje naše spoljne politike sa zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU.

Strateški cilj Crne Gore je i učlanjenje u NATO. I ovaj proces će trajati određeni vremenski period, mada je realno očekivati da on bude kraći od procesa učlanjenja u EU.

Pitanje ulaska u NATO i razvijanje odnosa s ovom organizacijom u narednom periodu kroz program Partnerstvo za mir i kasnije mehanizme nije samo jedan od najvažnijih spoljnopolitičkih prioriteta naše zemlje. On garantuje stabilnost i bezbjednost potrebnu za ostvarivanje ostalih strateških ciljeva kao što je priključivanje EU. Integracijom u NATO Crna Gora će dobiti najbolji bezbjednosni okvir za prevenciju od potencijalnih prijetnji, izazova i rizika po stabilnost države, regiona i šire, promovisati svoj imidž stabilne demokratije, ubrzati ekonomski razvoj privlačenjem stranih investicija u tako bezbjednosno stabilnom okviru, i ravnopravno učestvovati u procesu donošenja relevantnih odluka. Vlada će, zajedno sa drugim nadležnim organima, aktivno doprinositi širem konsenzusu u društvu za bolje razumijevanje i prihvatanje tog strateškog opredjeljenja.

Integracija Crne Gore u NATO usko je povezana s našom integracijom u EU, jer se radi o dva paralelna i kompatibilna procesa. Demokratske institucije, vladavina prava, tržišna ekonomija, stabilna bezbjednosna situacija, obavezni su preduslovi svake zemlje koja želi postati članica EU ili NATO.

Strateške integrativne ciljeve Crne Gore - ulazak u EU i NATO - nije moguće ostvariti bez aktivne uloge Crne Gore u regionalnoj saradnji, razvijanja dobrosusjedskih odnosa i promišljanja politike u regionalnom kontekstu.

Iako se graniči s Albanijom, Bosnom i Hercegovinom, Italijom, Srbijom i Hrvatskom, Crna Gora u susjedne zemlje zbog istorijskih i političkih razloga, u regionalnom kontekstu, ubraja i bivše jugoslovenske republike Makedoniju i Sloveniju, kao i susjede bivše Jugoslavije Austriju, Mađarsku, Rumuniju, Bugarsku i Grčku. Sa svim ovim zemljama cilj je razvijanje dobrih odnosa i komunikacije uz uzajamno poštovanje i stalnu izgradnju političkih, ekonomskih, bezbjednosnih, kulturnih, naučnih kontakata i saradnje, te izuzetno vaznog infrasturkturnog povezivanja. U ovom kontekstu, od posebnoga značaja su odnosi sa Srbijom, s kojom će Crna Gora nastaviti da razvija tijesne veze zbog niza istorijskih, kulturnih i ekonomskih faktora, kao i zajedničke evropske i evroatlantske perspektive. To podrazumijeva odnos ravnopravnog partnerstva i uvažavanja od strane Srbije.

Crna Gora s ovim zemljama ne dijeli samo isti geografski prostor, nego i iste spoljnopolitičke ciljeve. Naši spoljnopolitički prioriteti su uslovljeni zajedničkim radom i saradnjom s drugim zemljama regiona. U tom kontekstu, napredak svake zemlje u regionu znači i podsticaj za napredak Crne Gore.

Crna Gora podržava razvoj regionalne saradnje i dalje unapređenje mehanizama kooperacije među državama Jugoistočne Evrope. Na taj način jačamo pojedinačne odnose sa zemljama regiona i pomažemo svoj i napredak regiona u evropskim i evroatlantskim integracijama. Crna Gora je kredibilan partner u svim regionalnim organizacijama i inicijativama (SEECP, CEI, JJI, SECI, SEDM, A3+3 itd.) i težiće punopravnom članstvu u asocijacijama u kojima je sad posmatrač. Posebno je posvećena transformaciji Pakta stabilnosti za Jugoistočnu Evropu u RSS, kroz koje će se dokazati spremnosti država regiona za regionalno vlasništvo i međusobnu saradnju.

a. Razvijanje bilateralne saradnje

Crna Gora, kao demokratska i otvorena zemlja, u novom državnom kapacitetu, nastaviće da razvija političke, ekonomske i druge odnose sa ključnim državama u svijetu, pri čemu će intenzitet i značaj tih odnosa korespondirati s državnim, nacionalnim i ukupnim interesima Crne Gore.

Crnu Goru je do sada priznalo 105 zemalja, a uspostavljeni su diplomatski odnosi s 85 država, nakon čega je i počelo otvaranje znatnog broja ambasada u Podgorici i stvaranje diplomatsko-konzularne mreže Crne Gore u svijetu. Naš cilj je razvijanje dobrih odnosa i unaprijeđenje političke, bezbjednosne, naučne i kulturne saradnje. Naročito je značajno razvijanje ekonomskih odnosa i saradnje, kroz ekonomsku dimenziju diplomatije, u saradnji sa ostalim nadležnim državnim organima. Jačanje bilateralnih odnosa u svim aspektima stvoriće i povoljne uslove za sadržajniju, bogatiju i dinamičniju komunikaciju sa našom dijasporom. U kontekstu jačanja bilateralnih odnosa, prioriteti su:

Odnosi s evropskim i zemljama EU - Jačanje odnosa i saradnje s uticajnim zemljama EU, Njemačkom, Velikom Britanijom, Francuskom i Italijom, ključnim partnerima u međunarodnim organizacijama i na međunarodnoj političkoj sceni, predstavlja važan faktor za ostvarivanje spoljnopolitičkih ciljeva Crne Gore, kao i za njen unutrašnji razvoj. Sveukupna saradnja s ovim zemljama kroz stalne bilateralne kontakte, ali i kroz procese evropskih i evroatlantskih integracija, doprinijeće ekonomskom i demokratskom napretku Crne Gore i pomoći dinamiku naših integracija.

Pored pomenutih zemalja, Crna Gora njeguje i posebne, sve kvalitetnije i izraženije, odnose i s ostalim zemljama u Evropi. Posebno se ističe unaprijeđenje odnosa sa zemljama Centralne Evrope (Poljska, Češka, Slovačka) te baltičkim i skandinavskim zemljama. Razvoj odnosa na političkom, ekonomskom i kulturnom planu će biti svakodnevna odrednica bilateralnih odnosa sa svakom od ovih država pojedinačno. S malim evropskim zemljama (Islandom, Kiprom, Maltom, Andorom, Luksemburgom, Lihtenštajnom, Monakom i San Marinom) Crna Gora će razvijati posebne odnose zasnovane na razmjeni iskustava o uspješnosti malih i fleksibilnih administracija.

SAD - Odnosi sa SAD su od posebne važnosti za Crnu Goru. S obzirom da SAD predstavljaju najvažnijeg saveznika u Sjevernoatlantskoj alijansi, te nezaobilaznog partnera EU, kao i regiona, i da imaju izuzetno važnu ulogu u svim relevantnim međunarodnim organizacijama, logično je da Crna Gora posveti značajan dio spoljne politike razvijanju i jačanju partnerskih odnosa sa SAD.

Ruska Federacija - Odnosi s Ruskom Federacijom su, takođe, od izuzetnog značaja za Crnu Goru. Jačanje daljih odnosa s Rusijom, u svim oblastima, te u okviru OEBS i UN, doprinosi i našim integracijskim ciljevima i našem ukupnom progresu. Za Crnu Goru je takođe izuzetno važan nastavak njegovanja tradicionalno prijateljskih odnosa s Rusijom i zbog istorijskih i kulturnih razloga.

NR Kina - Odnosi s NR Kinom, najmnogoljudnijom zemljom svijeta, koja postaje sve važnija na svjetskoj političkoj, ekonomskoj i bezbjednosnoj sceni su u usponu. Izgradnja boljih trgovinskih i ekonomskih odnosa s Pekingom je visoko na listi prioriteteta Crne Gore, posebno imajući u vidu izuzetno dinamičan razvoj kineske ekonomije i privrede.

Zemlje mediteranskog kruga - Crna Gora, pored toga što pripada Jugoistočnoj Evropi, spada i u zemlje mediteranskog geografskog, istorijskog i civilizacijskog okvira. Kroz mediteransku komponentu, Crna Gora će unapređivati već postojeće odnose sa svim zemljama Mediterana u ekonomskom, političkom, vojnom i kulturnom pogledu, a posebno će biti posvećena pažnja odnosima s Turskom i Egiptom, dvije vodeće zemlje Istočnog Mediterana.

Odnosi s ostalim značajnim svjetskim državama - Odnosi s velikim državama poput Indije, Japana, Brazila, Kanade, takođe će biti u fokusu pažnje u procesu implementacije spoljne politike Crne Gore. Crna Gora će kroz redovne diplomatske kontakte posvetiti punu pažnju unaprijeđenju prevashodno ekonomske, ali i političke i druge saradnje s ovim zemljama. Posebna pažnja biće posvećena jačanju bilateralnih odnosa s Argentinom i Australijom, kao i s drugim državama u kojima postoji značajna koncentracija crnogorske dijaspore.

Crna Gora je, kao članica svih relevantnih međunarodnih organizacija i finansijskih institucija, već postigla značajan korak u integracijama. Članstvo i aktivnosti u međunarodnim organizacijama, naročito u MO koje se zasnivaju na konsenzusu, omogućavaju malim državama da artikulišu interese i potrebe i, posebno, da potvrde svoj osobeni državni identitet. Naše aktivno učešće u radu međunarodnih organizacija umnogome je povezano s pripremom i napretkom prema članstvu u EU i NATO. Kroz aktivnosti u međunarodnim organizacijama, Crna Gora štiti i promoviše svoje interese, učestvuje u definisanju globalnih političkih tokova i zajedno sa zemljama regiona i šireg okruženja afirmiše saradnju i zajednički nastup na široj međunarodnoj sceni.

Ujedinjene nacije - Kao najširi globalni forum i simbol multilateralizma, UN predstavljaju okvir za implementaciju spoljnopolitičkih prioriteta Crne Gore. Isto tako, kroz rad ove organizacije i njenih specijalizovanih agencija (UNDP, UNICEF, UNHCR, UNESCO, UNIDO, MAAE, FAO, UNEP...), te organizacija u okviru sistema UN (SZO, MOR, SPO...), Crna Gora, s jedne strane, koristi mnogobrojne mogućnosti podrške za razvoj i saradnju (održivi razvoj, ispunjenje milenijumskih razvojnih ciljeva, jačanje kapaciteta u svim oblastima), a s druge strane, daje doprinos radu ove organizacije kroz aktivno učešće u njenim tijelima u sva tri glavna centra Ujedinjenih nacija - Njujorku, Ženevi i Beču.

Savjet Evrope - Savjet Evrope, kao najstarija panevropska organizacija, je institucija kojoj se Crna Gora nedavno pridružila. Naročito je važna povezanost SE s EU, tako da naše članstvo i aktivnosti u Savjetu imaju izuzetno relevantnu ulogu u procesu pridruživanja EU. Članstvo u SE Crna Gora će prvenstveno iskoristiti za ekspertsku podršku u cilju dalje reforme pravosuđa, postizanja potrebnih standarda u oblasti usklađivanja domaćeg zakonodavstva sa zahtjevima SE, dalje unaprijeđenje zaštite ljudskih i manjinskih prava, kao i za zaključivanje i implementaciju preostalih međunarodnih ugovora SE.

OEBS - OEBS je prva međunarodna organizacija čiji je član Crna Gora postala nakon nezavisnosti. Kao širi političko-bezbjednosni forum koji prelazi evropske granice, OEBS je organizacija u kojoj Crna Gora može veoma aktivno i efikasno promovisati i štititi spoljnopolitičke i ukupne interese. Pored toga, Crna Gora nastavkom saradnje u sve tri dimenzije ove organizacije (političko-bezbjednosnoj, ekonomskoj i ekološkoj) koristi programe pomoći i podrške OEBS u reformi policije, sudstva, smanjenja naoružanja, jačanja demokratskih institucija.

STO - Članstvo Crne Gore u STO, kao međunarodnoj organizaciji koja predstavlja institucionalni pravni okvir multilateralnog trgovinskog sistema, jedan je od ključnih koraka integracije zemlje u moderne međunarodne ekonomske odnose i važan element podrške procesu unutrašnjih ekonomskih reformi. Takođe, kao neophodan korak u procesu pridruživanja i pristupanja Evropskoj uniji, pristupanje STO predstavlja važan element razvojne strategije kako zemalja u tranziciji tako i zemalja u razvoju.

Spoljnopolitički prioriteti i vrijednosti u potpunosti su posvećeni što bržem razvoju i cjelokupnom prosperitetu crnogorskog društva. Brzina i uspješnost kojom će se prelaziti pojedine etape na tom putu prema krajnjem odredištu u direktnoj su zavisnosti od političke odlučnosti, kontinuirane i strpljive dogradnje svih raspoloživih kapaciteta i institucija, kao i mobilizacije svih resursa na ostvarivanju ciljeva o kojima postoji široki društveni konsensus, kao i onim gdje taj odnos treba obezbijediti.

U tom cilju Crna Gora posebnu pažnju mora posvetiti predstavljanju pred međunarodnim partnerima, bili to pojedine zemlje, međunarodne organizacije ili drugi međunarodni faktori. Izgradnja i unaprijeđenje percepcije Crne Gore kao moderne, evropske zemlje koja pripada balkanskom i mediteranskom civilizacijskom krugu, dijeli u potpunosti evropske vrijednosti i ciljeve i posvećena je poštovanju svih preuzetih međunarodnih obaveza, poštovanju ljudskih prava i razvoju održive ekonomije - osnov je i garant uspjeha njenih spoljnopolitičkih aktivnosti i okosnica njenog postavljanja prema međunarodnoj zajednici.

Uloga Ministarstva inostranih poslova i diplomatske mreže je od velike važnosti za predstavljanje Crne Gore i implementaciju njenih spoljnopolitičkih prioriteta. Stoga je naročito značajno kvalitetno i brzo izgraditi i razviti kapacitete crnogorske diplomatije. Ministarstvo inostranih poslova je prva politički dodirna tačka Crne Gore s inostranstvom - preko njega se kanališu informacije, koordiniraju spoljnopolitičke aktivnosti i osmišljava spoljnopolitička strategija. Isto tako, napredak u svim oblastima se lakše, uspješnije i uvjerljivije profiliše prema međunarodnoj zajednici i unutar nje uz, i posredstvom MIP.

Vlada definiše i utvrđuje spoljnu politiku i spoljno-političke prioritete, a za njihovu efikasnu i uspješnu implementaciju neophodna je komunikacija, koordinacija i komplementarnost aktivnosti svih nadležnih resora. Ta funkcija je u ingerenciji Vlade, preko MIP.

Definisani spoljnopolitički prioriteti Crne Gore su dugoročni. To će biti precizirano i kroz Strategiju spoljne politke, koju treba da utvrdi Vlada Crne Gore. Naravno, nakon ulaska Crne Gore u EU i NATO biće potrebno prilagoditi spoljnopolitičke odrednice novonastaloj situaciji i izraditi novu strategiju, polazeći od članstva u ovim organizacijama.

Navedeni prioriteti odražavaju potrebe i interese Crne Gore, prvenstveno u političkom, ali i razvojnom smislu. Isto tako, oni odražavaju realne mogućnosti i projekcije Crne Gore u svijetlu njene nezavisnosti, kao samostalne i međunarodno priznate države i dugoročnog strateškog pozicioniranja na međunarodnoj sceni. U tome, Ministarstvo inostranih poslova ima veliku odgovornost i obavezu. Međutim, uspjeh Crne Gore u spoljnoj politici zavisiće prvenstveno i u najvećoj mjeri od brzine i kvaliteta unutrašnjih reformi i ekonomskog razvoja. U tom smislu, implementacija spoljnopolitičkih prioriteta Crne Gore zadatak je ne samo Vlade i drugih institucija, već i društva u cjelini.